شهرستان پیرانشهر با جمعیت بیش از ۱۵۰ هزار تَن و مساحتی معادل ۲۱۷۸ کیلومتر مربع یکی از شهرستان های ایران در استان آذربایجان غربی است. این شهرسـتان حـدود ۴/۲۵ درصد از جمعیت استان را در بر دارد و سهمی معادل ۵/۸ درصـد از وسعت استان را شامل میشود. مرکز این شهرستان شهر هم‌نام آن پیرانشهر است.
شهرستان پیرانشهر از شمال بـا شهرستان اشنویه، از شمال شرق با شهرستان نقده، از شرق با شهرستان مهاباد و از جنوب با شهرستان سردشت همسایگی دارد و از غرب از طریق مرز تمرچین بـا کشـور عراق محدود مـی گـردد. شهرستان پیرانشهر با کشور نیمه‌مستقل کردستان ۱۴۶ کیلومتر مرز مشترک دارد.
وفق آخرین تقسیمات اداری و عناصر تقسیماتی، این شهرستان شامل دو شهر و ۵ دهستان است. شهرستان پیرانشهر دارای دو شهر به نام‌های پیرانشهر و لاجان، دو بخش به نام‌های لاجان و مرکزی و پنج دهستان به نام‌های پیران، منگور غربی، لاهیجان، لاهیجان غربی و لاهیجان شرقی است. شهر پیرانشهر در بخش مرکزی واقع شده، و شهر لاجان (گرد‌کاشانه سابق) در بخش لاجان جای گرفته است. موقعیت شهر پیرانشهر نسبت به شهرستان، قسمت‌های غربی شهرستان است.
دهستانهای پیران، لاهیجان و منگور غربی متعلق به بخش مرکزی و دهستانهای لاهیجان شرقی و لاهیجان غربی به بخش لاجان تعلق دارند.
شهر پیرانشهر مرکز بخش مرکزی و روستاهای چیانه، دربکه و کوپر به ترتیب مرکز دهستانهای پیران، لاهیجان و منگور غربی به شمار می‌‌آیند.
در بخش لاجان، شهر لاجان مرکز بخش و روستاهای پسوه و سیلوه به ترتیب مرکز دهستانهای لاهیجان شرقی و لاهیجان غربی به شمار می‌‌آیند.
این شهرستان دارای بیش از ۱۴۷ نقطه روستایی است که جمعیت آنها بیش از ۴۸ هزار نفر است. کهنه‌لاهیجان، پسوه، شین‌آباد، دربکه، جلدیان، زیوه، سروکانی، سیلوه و گزگسک پر‌جمعیت‌ترین روستاهای شهرستان پیرانشهر هستند. آبادی دلاوران که به نام‌های دالاوان و دلاوان نیز شناخته میشود یکی از بهترین آبادی‌های شهرستان پیرانشهر و کشور ایران است. آبادی‌ای که مردم آن در طول تاریخ، در برابر هیچ ستمگری قد خم نکرده‌ا‌ند، سر زن و مرد دلاور‌منشان دلاوانی در برابر هیچ زورگویی فرود نیامده است.
این شهرستان دارای ۴۱ آبادی زیر ۲۰ خانوار میباشد. همچنین این شهرستان دارای ۹۸ روستای بالای ۱۰۰ نفر، ۲۴ روستای بالای ۵۰۰ نفر و ۵ روستای بالای ۱۰۰۰ نفر جمعیت میباشد.
اکثریت قریب به همگی ساکنان این شهرستان را مردمان ایرانی و مسلمانان اهل سنت تشکیل می‌دهند. مردم این شهرستان به زبان کردی و لهجه موکریانی صحبت می کنند (زبان درون‌قومی) و زبان فارسی نیز در میان آنان رواج دارد (زبان بین‌قومی).
پیرانشهر به عنوان قسمتی از کشور ایران و تشکیل‌دهنده بخشی از ناحیه‌ای که کردستان نامیده میشود، از پس‌زمینه تاریخی درخشان برخوردار است.
برخورداری از موقعیت استراتیژیک جغرافیایی (نزدیکی به کشورهای هم‌جوار) سبب شده که بنا بر وجود بازارچه‌های فعال بازرگانی و اقتصادی، از شهر پیرانشهر با نام شهری تجاری یاد شود و همواره گردشگران و مسافران چشم‌گیری را از اقصی نقاط کشور به خود جذب نماید.
در سال ۱۳۹۵ جمعیت شهرستان پیرانشهر با ضریب رشد ۲/۳۵ درصد، ۱۳۸ هزار و ۸۶۴ نفر سرشماری شده است.
وضعیت طبیعی
جغرافیا
محدوده ریاضی
شهرستان پیرانشهر با واقع شدن در جنوب استان آذربایجان غربی، در محدوده ریاضی بین ۳۶ درجه و ۴۲ دقیقه و ۱۵ ثانیه عرض شمالی از خط استوا و ۴۵ درجه و ۸ دقیقه و ۳۰ ثانیه طول شرقی از نصف‌النهار گرینویچ قرار گرفته است.
موقعیت سیاسی
پیرانشهر از جهت مشرق با شهرستان مهاباد، از جهت جنوب با شهرستان سردشت، از جهت شمال شرق با شهرستان نقده و از جهت شمال با شهرستان اشنویه، مرز داخلی و از سمت مغرب با کشور عراق و منطقه فدرال کردستان مرز خارجی دارد.
مرکز شهرستان در منطقه‌ای کوهپایهای (کوههای زاگرس) قرار گرفته از شمال غربی با سیاه کوه (ارتفاع: ح 450، 3 متر) و از جنوب غربی با کوه شیخان (ارتفاع: ح 051، 3 متر) احاطه شده است. رود لاون (لاوین) در مشرق شهر جریان دارد.
توپوگرافی
از نظر وضعیت ژئومورفولوژی، بخش زیادی از مساحت شهرستان پیرانشهر را واحد کوهستان دربرگرفته و اراضی هموار آن منطبق بر مناطق میانی شهرستان است. از نظر آب و هوایی نیز به دلیل قرار گرفتن در عرض جغرافیایی بالا، دارای زمستان‌های سرد و تابستانی معتدل است.
پستی و بلندی و توپوگرافی حاکم بر پیرانشهر به گونه‌ای است که در یک نمای کلی از سمت غرب به شرق تبعیت نموده و به صورت پلکانی از سطح ارتفاعات کاسته میشود. کمترین میزان ارتفاع در این شهرستان در حدود ۱۲۴۰ متر و بالاترین ارتفاع حدود ۳۶۲۰ متر از سطح آبهای آزاد است.
میانگین ارتفاع شهر پیرانشهر از سطح دریا حدود 1460 متر می باشد و سمت غرب و جنوب غربی شهر به علت وجود کوهستانهای مرتفع ، ارتفاع قابل ملاحظه ای نسبت به شهر دارد. کوههای مرتفعی چون کوه خضر‌شرفان از سمت غرب و کوه سرگرده از سمت جنوب غربی این شهر را احاطه کرده اند و بدین علت است که حداکثر شیب موجود در شهر (18 درصد به بالا) را می توان در اراضی غرب و جنوب غربی پیرانشهر بوضوح مشاهده نمود.هر چه به سمت شرق و شمال شرقی و جنوب شرقی متمایل می شویم از شیب اراضی کاسته می شود و اراضی در این مناطق کاملا ً به صورت دشت در می آید.شیب کلی اراضی شهر از سمت شمال غربی به طرف جنوب شرقی است.
آب و هوا
آب و هوای شهر در ناحیه شمالی؛ آب و هوای نسبتاً سرد و در نواحی جنوبی معتدل کوهستانی است و دارای فلات‌های مرتفع و خشک و دشت‌های حاصلخیز؛ است. پیرانشهر تحت دو عامل بارز خشکی تابستان و سرمای زمستان کوهستان‌ها قرار دارد. بخش وسیعی از شهر در شرایط آب و هوای کوهستانی سرد و مدیترانه‌ای با باران بهاره قرار دارد. آب و هوای پیرانشهر در تجزیه خاک، رویش گیاه، گسترش علف‌زار، شرایط مساعد توسعه دیم‌زار، مناطق و معیشت شبانی و گله‌داری و گسترش جنگل و باغداری نقشی تعیین کننده دارد. میزان بارندگی در پیرانشهر از غرب به شرق کاهش می‌یابد. دلیل این امر وجود دیواره کوهستانی ناحیه است که از نفوذ جریان‌هایی که از غرب به فلات وارد میشود جلوگیری میکند.
مراتع و جنگل
در سال 1398 مساحت جنگلها و مراتع شهرستان پیرانشهر بترتیب معادل 7.500 و 160.910 هکتار میباشد که نزدیک به 7,4 و 6 درصد کل مساحت جنگلها و مراتع استان را شامل میشود.
ترکیب جمعیتی و ویژگی‌های چپیره‌شناختی
تعداد سکنه
طبق برآورد جمعیت مرکز آمار ایران شهرستان پیرانشهر در سال 1395 دارای 138.864 نفر جمعیت میباشد که از این جمعیت 95.716 نفر در نقاط شهری و 43.148 نفر در نقاط روستایی زندگی می کنند.
نرخ رشد جمعیت
شهرســتان پیرانشـهر ۴،۲۵ درصـد از جمعیـت اسـتان را در خـود جـای داده اســت. متوســط رشــد ســالانه جمعیــت شهرســتان طــی دوره ۹۵-۱۳۹۰ حــدود ۲،۳۵ درصد بوده که بیشتر از متوسط رشد استان (۱،۱۷ درصد) است. نرخ رشد جمعیت شهری و کل شهرستان رتبه اول را در میان شهرستانهای استان دارد.
بُعد خانوار
بر مبنای مردم‌شماری سال ۱۳۹۵، بُعد خانوار در کل شهرستان ۴ نفر، در نقاط شهری ۳،۹ نفر و در نقاط روستایی ۴،۳ نفر بوده است.
نسبت جنسیتی
در سال ۱۳۸۵، بیشترین نسبت جنسیتی برای شهرستانهای قصر شیرین، پیرانشهر و بیرجند به ترتیب ۱۳۱/۴، ۱۱۰/۷ و ۱۰۸/۴ بوده است.
شهرنشینی
حدود ۶۹ درصد مردم معادل ۹۵٬۷۱۶ در شهرها زندگی میکنند (دو شهر پیرانشهر و لاجان) و حدود ۳۱ درصد معادل ۴۳،۱۴۸ در روستاها ساکن می‌‌باشند. این خود بیانگر افزایش شهرنشینی در این شهرستان میباشد.
نیروی انسانی
بــر اســاس نتــایج سرشــماری عمــومی نفــوس و مســکن در ســال ۱۳۹۵، شهرســتان پیرانشـهر حـدود ۴۵،۹۱۲ نفـر جمعیـت فعـال داشـته اسـت کـه معـادل ۴،۲ درصـد جمعیـت فعـال اسـتان مـی باشـد.
بر مبنای مردم‌شماری ۱۳۹۵، نرخ مشارکت اقتصادی در کل شهرستان، نقاط شهری و نقاط روستایی به ترتیب ۴۲،۳ و ۴۱،۷ و ۴۳،۶ درصد بوده است.
بر مبنای همین مردم‌شماری، نرخ بیکاری در کل شهرستان، نقاط شهری و نقاط روستایی به ترتیب ۱۳ و ۱۴،۳ و ۱۰،۴ درصد بوده است.
نرخ باسوادی
در سـال 1395 میـزان باسـوادی شهرسـتان پیرانشـهر در حـدود 76,8 درصـد بـوده اسـت کــه میــزان ایــن شــاخص در اســتان برابــر بــا 82,1 درصــد و در کشــور برابــر 87,6 درصــد مـی باشـد. همچنین نرخ باسـوادی شهرسـتان بـه تفکیـک زنـان و مـردان نیـز بـه ترتیـب 68,1 درصد و 85,1 درصد است.
نرخ باسوادی در کل شهرستان ۷۶،۸ درصد و توزیع آن در شهر ۷۹،۷ درصد و در روستاها ۷۰،۴ درصد میباشد.
آموزش مقدماتی
در سـال تحصـیلی 99-1398 سـهم شهرسـتان پیرانشـهر از کـل دانـش آمـوزان اسـتان (با 30344 نفر دانش آمـوز) برابـر 4,92 درصـد و شـاخص تـراکم دانـش آمـوز در کـلاس دایـر و نسبت دانش آمـوز بـه کـادر آموزشـی بترتیـب برابـر 28,7 و 25,7 نفـر (متوسـط اسـتانی 28,5 و 22,1 نفر) می باشد.
زبان
پیرانشهر، از منظر پارامترهای زبانی، مذهبی، نژادی و فرهنگی با سایر شهرهای جنوب استان آذربایجان غربی که در آن واقع شده و نیز با شهرهای استان کردستان دارای وجوه اشتراک میباشد.
زبان مورد گفت‌وگو در این شهر کردی سورانی میباشد و همان زبانی است که ساکنین استان اربیل و استان سلیمانیه در کردستان عراق و ساکنان کردستان ایران (اشنویه، مهاباد، سردشت و بوکان) با آن صحبت می کنند. لهجه پیرانشهر با لهجه شهرهای مهاباد و نقده تفاوت ناچیز دارد. لهجه‌ی پیرانشهری با لهجه‌ی شهرهای سنندج، سقز، بانه، مریوان، کامیاران، دیواندره، بیجار و قروه در حین وحدت ساختاری از نظر ذخیره واژگان و تلفظ به طور نمایان فرق دارد.
زبان فارسی نیز در برخی خانواده‌های پیرانشهر رایج است. پیرانشهری‌ها در اداره‌ها، مدارس و مکان‌های عمومی به زبان پارسی سخن می گویند و در مکالمه‌های روزمره و محلی به زبان کردی سورانی لهجه پیرانشهری صحبت میکنند. هم‌اینک استفاده از واژگان فارسی در مکالمات روزمره مردم منطقه مرسوم شده است.
در مدارس و دانش‌گاه‌های این شهرستان، همانند دیگر مناطق اتنیکی کشور، در این شهرستان آموزش نصف نصف به صورت برابر به دو زبان صورت می‌پذیرد. نصف آموزش به زبان فارسی (متن کتاب) و نصف دیگر به زبان کردی (توضیح درس) صورت می‌گیرد.
با توجه به همسایگی این شهر با شهرستان نقده و مراودات زبانی-فرهنگی‌‌ای که بین کردها و ترک‌ها وجود داشته، عده‌ای کثیر از اهالی شهرستان نیز بلدند که چه‌گونه به زبان ترکی آذربایجانی ارتباط برقرار کنند.
مردم ترک آذربایجانی در پیرانشهر امروزه از عناصر استحاله‌یافته در جمعیت شهر و شهرستان پیرانشهر محسوب می شوند. آنها امروزه زبان ترکی آذربایجانی را بر طاق نسیان نهاده، زبان کردی را به عنوان زبان اول پذیرفته و با داشتن آگاهی از اسلاف و افتخار ورزیدن به ریشه‌ی آذربایجانی خود، به هویت اتنیکی-اجتماعی خود موجودیت می بخشند.
ویژگی دیالکتال
در لهجه پیرانشهری مضاف قبل از مضاف‌الیه است: صفت بعد از موصوف است. نشانۀ مفعول بی‌واسطه برای مذکر و مؤنث فرق دارد.
مذهب
در طول تاریخ مردم پیرانشهر پس از آنکه با شور تمام در برابر حملات سپاهیان اسلام مقاومت به خرج دادند با حفظ بسیاری از سنن به دین اسلام گرویدند.
اکنون حدود 99.93 درصد مردم این شهرستان مسلمان سنی‌مذهب شافعی هستند. این شهرستان یکی از ۶ شهرستان به لحاظ مذهبی متجانس (اهل تسنن) در استان میباشد.
اقتصاد
بازارچه های تجاری
این شهرستان نزدیکترین شهر به مرز عراق بوده و دارای مبادلات گسترده اقتصادی ، فرهنگی و غیره با شمال عراق می باشد که این امر منجر به ایجاد بازارچه مرزی تمرچین و بازارچه کالاهای خارجی با پاساژهای بسیار در قلب بافت شهری شده است که در آن انواع و اقسام کالاهای خارجی از جمله لوازم خانگی ، بهداشتی و صنعتی و … با قیمت و کیفیت مناسب به مصرف کنندگان عرضه می شود.
کشاورزی
شهرستان پیرانشهر به علت کوهستانی بودن و وجود دشتها و مراتع وسیع یکی از قطبهای دامداری و کشاورزی استان محسوب میشود. لبنیات این شهر نیز بسیار مرغوب و مشهور است. محصولات کشاورزی این شهرستان عبارتند از: گندم، جو، نخود، چغندر قندو ذرت و محصولات باغی ان عبارتند از: سیب، زرد آلو و انگور سیاه.
در سـال زراعـی 98-1397 ، سـطح زیـر کشـت اراضـی زراعـی شهرسـتان پیرانشـهر 43,8 هزار هکتـار بـوده کـه از ایـن مقـدار 24,7 هزار هکتـار مربـوط بـه اراضـی زراعـی آبـی اسـت. میـزان تولیـد محصـولات زراعـی شهرسـتان 506,6 هـزار تـن مـی باشـد کـه از مهـم تـرین این محصولات میتوان به چغندرقند، گندم و نخود اشاره کرد.
باغداری
سطح زیر کشـت محصـولات بـاغی شهرسـتان پیرانشـهر برابـر 3,4 هـزار هکتـار و میـزان تولید در حـدود 48,1 هـزار تـن اسـت کـه معـادل 3,2 درصـد از تولیـدات بـاغی اسـتان مـی باشـد.
ســیب، میــوه هــای هســته دار و گــردو از مهــم تــرین تولیــدات بــاغی ایــن شهرســتان محسوب میشـود، بطوریکـه بـالغ بـر 4 درصـد از تولیـد سـیب و 7,7 درصـد گـردوی اسـتان، در این شهرستان تولید شده است.
دامداری و طیور
پــرورش و نگهــداری دام در شهرســتان پیرانشــهر ماننــد ســایر نقــاط اســتان بیشــتر بــه صورت سنتی و در روستاها انجام می شود.
بر اسـاس اطلاعـات موجـود، جمعیـت دامـی ایـن شهرسـتان 133,6 هـزار راس می باشد کــه از ایــن تعــداد 121,9 هــزار راس گوســفند و بــره ، 118 راس گــاو اصــیل، 1,5 هــزار راس گـاو دو رگ، 9,3 هـزار راس گـاو بـومی و 672 راس گـاو مـیش مـی باشـد کـه معـادل 3,3 درصد جمعیت دامی استان است. مهم ترین تولیدات دامـی شهرسـتان، تخـم مـرغ و گوشـت مـرغ مـی باشـد و سـهم تولیـد گوشت قرمز، گوشـت مـرغ، شـیر و تخـم مـرغ بـه ترتیـب معـادل ۲،۸، ۴،۹، ۱ و ۱،۵ درصد از تولیدت دامی استان است.
شیلات
شهرســتان پیرانشــهر در ســال 1398، فاقــد مزرعــه گرمــابی و دارای 65 مزرعــه ســرد آبــی مهم و فعال بوده اسـت. همچنـین میـزان تولیـد آبـزی پـروری شهرسـتان 1482 تـن مـیباشـد. مجتمـع 600 تنـی بـادین آبـاد بعنـوان بزرگتـرین مجتمـع پـرورش ماهیـان سـردآبی اسـتان در این شهرستان احداث شده است.
با توجه به وجود در یاچه های سدهای سیلوه و کانی سیب و نیز رودخانه های پرآب و دائمی، شهرستان دارای ظرفیت های مناسبی برای فعالیت های شیلاتی می باشد.
پرورش زنبور عسل
در سـال 1398 شهرســتان پیرانشــهر دارای 53451 کنــدوی زنبــور عســل مــی باشــد کــه سهم تولید عسل شهرستان 2,4 درصد از تولیدات کل استان می باشد.
صنعت و معدن
از نظـر تعـداد معـادن تـا پایـان سـال 1398 حـدود 13 معـدن فعـال در سـطح شهرسـتان پیرانشهر وجود داشته که 2,5 درصد از معادن استان را به خود اختصاص داده است.
بهداشت و درمان
در ســال ۱۳۹۸، 1 باب بیمارســتان با 107 تخت فعال به همراه 9 مرکز خدمات جامع ســلامت (2 مرکز شهری، 5 مرکز روستایی و 2 مرکز شهری روستایی) در شهرستان پیرانشهر دایر بوده است. سرانه تخت فعال در استان در سال مزبور برابر 1,5 تخت به ازای هر 1000 نفر جمعیت بوده که این شـاخص در شـهرسـتان پیرانشـهر برابر 0,7 بوده اسـت. همچنین از مجموع 1709 پزشک در استان، 44 پزشک مربوط به این شهرستان می باشد که از این تعداد، 17 پز شک عمومی، 22 پزشک متخصص ، 3 دندانپزشک، 1 داروساز و 1 دکترای علوم آزمایشگاهی هستند. سرانه پزشک عمومی و متخصص و فوق تخصص به ترتیب برابر 1,2 و 1,5 به ازای هر 10.000 نفر می باشد.
فرهنگ و هنر
بـر اسـاس اطلاعـات سـال 1398 از 23 کـانون پـرورش فکـری کودکـان و نوجوانـان بـا 35 کتابخانــه بــه ترتیــب 1 کــانون بــا 2 کتابخانــه و از 99 کتابخانــه عمــومی در اســتان 3 کتابخانه در شهرستان پیرانشـهر واقـع شـده اسـت. سـرانه فضـای فرهنگـی شهرسـتان حـدود 0,020 مترمربع می باشد که کمتر از میزان استانی (0,028 مترمربع) است.
ورزش
بـا توجـه بـه وجـود 783 سـالن ورزشـی و ورزشـگاه در اسـتان در سـال 1398، شهرسـتان پیرانشـهر دارای 23 سـالن ورزشـی و ورزشـگاه بـا سـرانه 0,53 متـر مربـع بـه ازای هـر نفـر بوده است.
حمل و نقل
طبـق آمـار سـال ۱۳۹۸، سـهم شهرسـتان پیرانشـهر از کـل راههـای بـین شـهری و راههـای روستایی اسـتان، بـه ترتیـب برابـر 3,86 و 4,66 درصـد و شـاخص تـراکم راههـای بـین شـهری و راههای روسـتایی تـا پایـان سـال 1398 معـادل 5 و 17 کیلـومتر در 100 کیلومترمربـع (اسـتان بـه ترتیب معادل 7,6 و 21,3کیلومتر در 100 کیلومترمربع) میباشد.
همچنــین شــاخص تــراکم راه آســفالته روســتایی شهرســتان معــادل 7,7 کیلــومتر در 100 کیلومترمربع (استان معادل 10,9کیلومتر در 100 کیلومترمربع) می باشد.
صنایع دستی و هنرهای سنتی
شهرستان پیرانشهر همچون سایر مناطق ایران تعدادی از رشته های صنایع دستی را در طول سالیان متمادی در دامن خود پرورده است و صنعتگران خوش ذوق و خلاق آن مصنوعات زیبایی به علاقه‌مندان هنر ایرانی عرضه کرده اند. در گذشته رشته های متعددی در این شهر رایج بوده اند که به مرور زمان و با توجه به دلایل مختلف از جمله پیدایش زندگی ماشینی و جایگزینی مصنوعات صنعتی ، صنایع دستی در انزوا قرار گرفته است ولی هم اکنون نیز رشته هایی مانند نساجی سنتی ، قالیبافی، گلیم بافی، گیوه دوزی، بافتنی‌های سنتی وصنایع چوبی در پیرانشهر رواج دارد.
گردشگری
پیرانشهر دارای ۵ منطقه نمونه گردشگری شامل تفرجگاه پردانان، آبشار خرپاپ، کانی لوسه، سد کانی سیب، سد جلدیان، سدسیلوه، آبشار خرپاپ میباشد و همچنین ۳ روستای هدف گردشگری از آن جمله کهنه‌لاهیجان (کۆنه‌لاجان) و خورنج در شهرستان پیرانشهر به ثبت رسیده‌است.
روستای خورنج
روستای خورنج در پیرانشهر در فاصلهٔ ۲۰ کیلومتری شمال شرقی این شهر بر سر راه مهاباد نیز قرار دارد. این روستا در مجاورت منطقه ای قرار دارد که با سنگ‌های عظیم الجثه ای احاطه شده‌است و این سنگ‌ها به طرز شگفت‌انگیزی بر روی هم انباشته شده‌اند. در اطراف این روستا چندین تپهٔ باستانی با تاریخ قبل از اسلام و یک کتیبه و همچنین آثار یک دژ محکم کوهستانی شناسایی شده‌اند که حکایت از تاریخ کهن و پرفراز و نشیب این منطقه دارد. این سنگ‌ها بصورت تکه‌های حجیمی بر روی هم انباشت شده و منطقه گردشگری کندوان را در ذهن هر بیننده‌ای تداعی میکند.
سنگ‌های افسانه‌ای «خورنج» در سال ۱۳۹۹ در فهرست میراث طبیعی ملی کشور ثبت ملی شدند.
تفرجگاه پردانان
یکی از مناظر دلگیر و بسیار زیبای شهرستان پیرانشهر از حوزه گردگشری وجود جنگل های سرسبز پردانان می باشد، این جنگلها در 27 کیلومتری جنوب پیرانشهر و بر سر راه جاده پیرانشهر به سردشت واقع گردیده است که جاری بودن رودخانه دایمی و خروشان پردانان که یکی از سرچشمه های اصلی رود زاب کوچک است بر زیبایی آن دوچندان افزوده است. این جنگلها که تا برفهای دایمی کوههای مرزی ایران و عراق امتداد دارند توجه هر طبیعت گردی را به سوی خود جلب میکند. این تفرجگاه از مهمترین و جذابترین تفرجگاههای جنوب استان بوده و در فصول بهار و تابستان تا اواسط پاییز گردشگران زیادی در قالب تورهای گردشگری یا سفرهای خانوادگی از این تفرجگاه بصورت پیاده روی و شب مانی دیدن میکنند.
آبشار خرپاپ
یکی دیگر از جاذبه های گردشگری پیرانشهر آبشار بسیار زیبای خرپاپ می باشد. کوهها و جنگلها و دره ها و رودهای منطقه پیرانشهر دست در دست هم داده اند تا با به نقش کشیدن تابلوهایی زیبا و بی بدیل از طبیعت، تحسین هر بیننده ای را از این نقاش توانا برانگیزند. یکی از این مناظر زیبا و بی نظیر آبشار خروشان و پر آب خرپاپ است که در میان جنگلهای سر سبز پردانان و در انتهای این دره جاری می باشد. این تفرجگاه سالانه گردشگران بسیاری را از شهرهای دور و نزدیک در قالب تورهای گردشگری و طبیعت گردی و جنگل نوردی به این منطقه می کشاند.
تفرجگاه آبخوارده
مقصد دیگر گردشگرانی که پیرانشهر را برای سفر انتخاب می کنند تفرجگاه بسیار زیبا و دلنشین آبخوارده می باشد. این تفرجگاه بر سر راه جاده پیرانشهر به سردشت و در نزدیکی روستای آبخورده و در مسیر رودخانه آبخورده واقع گردیده ودارای رودخانه و باغات سر سبز و پوشش گیاهی زیبا بوده.
روستای هدف گردشگری کهنه لاهیجان
پیرانشهر بعلت برخورداری از روستاهای تاریخی و با سابقه می تواند جذابیت خاصی برای گردشگران باشد. این روستا در 4 کیلومتری جنوبغربی شهر پیرانشهر و در دهانه دره حاجی ابراهیم واقع گردیده است. همجواری این روستا با مراتع زیبا و دره خوش آب و هوای حاجی ابراهیم و بهره مندی از رودخانه دایمی با آب زلال و چشمه های فراوان باعث جذب گردشگران بسیاری در فصول بهار و تابستان میشود.
سدهای کانی سیب، جلدیان و پسوه
سد کانی سیب پیرانشهر هم از مناطق پنج گانه شهرستان است که در ردیف مناطق نمونه گردشگری مصوب شده است. این سد با هدف انتقال آبهای جاری حوزه زاب به دریاچه ارومیه احداث شده.
یکی دیگر از سدهای منطقه پیرانشهر سد جلدیان هست این سد از سدهای تازه احداث منطقه میباشد که در یک کیلومتری غرب روستای جلدیان واقع گردیده است و در فصول بهار و تابستان پذیرای گردشگران بومی و محلی است. این سد در ردیف مناطق نمونه گردشگری شهرستان به ثبت رسیده است. این سد در محل پیشین روستای سیلوه در 4 کیلومتری شهر پیرانشهر واقع شده است.
آثار تاریخی
قلات شاه، متعلق به دوره مادها
آثار برجای مانده از دژ‌های صخره‌ای، دیرینگی این منطقه را به هزاره ۲ق‌م می‌‌رساند. برسی بقایا‌ی دژ مسکونی قلات شاه که بر فراز کوه لندی شیخان، یکی از بلندی‌های شهرستان پیرانشهر واقع شده است، آشکار می‌‌سازد که نخستین سنگ بنای این دژ عظیم و شگفت‌آور در اوایل هزاره نخست ق‌م به وسیله اقوام محلی پایه‌گذاری شده است.
ویژگی‌های سیاسی و اداری
تقسیمات کشوری این شهرستان، بنابرآنچه در نتایج آمارگیری سرشماری سال ۱۳۸۵ کل کشور آمده‌است، بر حسب بخش، شهر، دهستان و روستا به شرح زیر است:
بخش‌ها
بخش مرکزی
بخش لاجان
شهرها
شهر پیرانشهر
شهر لاجان
دهستان‌ها
دهستانهای بخش مرکزی
دهستان پیران
دهستان منگور غربی
دهستان لاهیجان
دهستانهای بخش لاجان
دهستان لاهیجان شرقی
دهستان لاهیجان غربی
بزرگترین روستاها
رتبه جمعیت نام مکان
۱ ۲۹۷۷ پسوه
۲ ۲۹۰۸ شین‌آباد
۳ ۱۴۹۳ دربکه
۴ ۱۴۴۶ جلدیان
۶ ۱۲۸۱ زیوه
۷ ۱۲۵۰ سروکانی
۸ ۹۵۷ کهنه لاهیجان
۹ ۹۱۹ سیلوه
۱۰ ۹۱۵ گزگسک
منبع : ویکی پدیا
منتظر حضور و نظرات شما در بازار آنلاین پله ها هستیم.
